Tesla toont een glimp van de toekomst: het is als babysitten op de AI
Hoe moeten we kijken naar een zelfrijdende Tesla? Controleer jij de AI, of controleert de AI jou?
De Rijksdienst voor het Wegverkeer (RDW) heeft 1,6 miljoen testkilometers met een zelfrijdende Tesla gereden. Ze reden de snelweg op, eenrichtingsstraatjes in, tussen de trams door en controleerden of de Amerikaanse auto onze haaientanden begreep. Ik vrees alleen dat ze zo gefocust waren op de auto, dat ze vergaten te checken hoe alert de bestuurder nog was.
We weten al heel lang dat computers veel beter zijn in eentonig werk, dan wij. Je kunt een politieagent het verkeer laten regelen, maar hij zal na enkele uren verveeld raken en de moonwalk van Michael Jackson verwerken in een dansje om te wenken dat je door moet rijden. Een computer doet dat niet. Die laat verkeerslichten dag en nacht – hoe stompzinnig soms ook wil ik hier even gezegd hebben – feilloos aan en uit gaan. Het is daarom krankzinnig om mensen computers te laten controleren. Toch is dat wel verplicht in een zelfrijdende auto.
De bestuurder is na een tijdje waarschijnlijk op van de zenuwen. Alsof hij het oud-Hollands stokvangen aan het spelen is en er elk moment een willekeurige staaf kan vallen. Of, en dat is waarschijnlijker, hij zit als een zombie achter het stuur omdat hij diep verzonken is in een podcast. Komt er ooit een moment dat de RDW zegt: ‘Oké, die paar voetgangers die nu nog jaarlijks geschept worden nemen we voor lief, je mag wel even de oogjes dichtdoen?’ Ik denk het niet.
Je onderwerpt je vrijwillig aan een AI
Het probleem is dat dit onze nabije toekomst lijkt te worden. In zijn boek De Glazen Kooi beschrijft Nicholas Carr hoe moderne verkeerspiloten nog maar drie tot zes minuten van de vlucht zelf vliegen. Daar worden ze geen betere piloten van. Waar opa nog een echte metaalbewerker of timmerman was, was vader al een CNC-operator die alleen de machine instelde, en wordt dochter straks ‘lasrobottoezichthouder’. Dan vragen ze op school: ‘En Noortje, op wat voor AI zou jij later toezicht willen houden? Een bezorgdrone? Een zelfrijdende taxi? Een zorgrobot? Of wil je als je groot bent vanuit je thuiswerkplek de automatische piloot van een Airbus assisteren? Dan kom je virtueel gezien nog eens ergens!’ Dat wordt maar een magere zelfontplooiing voor Noortje.
Toezicht
Dat is niet eens het ergste. Veel mensen hebben vroeger de film Terminator gezien en vragen zich af hoe lang het nog duurt voordat wij tot slaaf gemaakt worden door Skynet. Je kunt denken dat dat nooit gaat gebeuren, maar het ligt er maar net aan hoe je dat ziet. Misschien is het al zover.
Als je alleen maar in een zelfrijdende Tesla zit om in te grijpen als het misgaat, kun je beweren dat je toezicht houdt, maar ik kan ook beweren dat je zijn assistent bent. Je onderwerpt je vrijwillig aan een AI die je letterlijk constant met camera’s in de gaten houdt of je wel aan het opletten bent. En je krijgt de schuld als die een fout maakt. Wat ben je dan nog, als een ander instrueert wat, waar en wanneer je iets moet doen? De Belastingdienst heeft er een mooi woord voor: schijnzelfstandig.
Deze column verscheen 5 mei 2026 in het Eindhovens Dagblad.